Praca zdalna przy dziecku zależy przede wszystkim od jego wieku i podstawy prawnej wniosku. Rodzic dziecka do ukończenia 4. roku życia składa wniosek o pracę zdalną, który pracodawca co do zasady musi uwzględnić. Rodzic dziecka do ukończenia 8 lat może natomiast wystąpić o elastyczną organizację pracy, obejmującą między innymi pracę zdalną, ale pracodawca rozpatruje taki wniosek, uwzględniając także potrzeby i możliwości firmy.
Dwa tryby wnioskowania o pracę zdalną
Przepisy o pracy zdalnej obowiązują od 7 kwietnia 2023 r. i znajdują się w Kodeksie pracy. W przypadku rodziców małych dzieci znaczenie mają dwa odrębne przepisy: art. 6719 Kodeksu pracy dotyczący rodziców dzieci do 4 lat oraz art. 1881 Kodeksu pracy dotyczący elastycznej organizacji pracy dla rodziców dzieci do 8 lat.
| Cecha | Dziecko do 4 lat | Dziecko do 8 lat |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Art. 6719 Kodeksu pracy | Art. 1881 Kodeksu pracy |
| Zakres uprawnienia | Wniosek o wykonywanie pracy zdalnej | Wniosek o elastyczną organizację pracy, w tym pracę zdalną |
| Charakter wniosku | Pracodawca co do zasady musi go uwzględnić | Pracodawca rozpatruje wniosek, ale nie jest nim związany |
| Możliwość odmowy | Rodzaj pracy lub organizacja pracy uniemożliwiają pracę zdalną | Także potrzeby i możliwości pracodawcy oraz konieczność zapewnienia normalnego toku pracy |
| Termin odpowiedzi | 7 dni roboczych | 7 dni |
Praca zdalna dla rodziców dzieci do 4 lat
Pracownik wychowujący dziecko do ukończenia 4. roku życia może złożyć wniosek o wykonywanie pracy zdalnej całkowicie albo częściowo, czyli w formie hybrydowej. Przepisy nie ustanawiają dla tego uprawnienia limitu dni pracy zdalnej w roku.
Jest to wniosek wiążący co do zasady. Oznacza to, że pracodawca powinien go uwzględnić, chyba że praca zdalna nie jest możliwa ze względu na rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika albo organizację pracy. Odmowa nie może ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że firma nie wyraża zgody. Pracodawca powinien wskazać konkretną przyczynę i przekazać ją w postaci papierowej lub elektronicznej w ciągu 7 dni roboczych od otrzymania wniosku.
To uprawnienie nie oznacza, że każdą pracę można wykonywać z domu. Nie skorzysta z niego osoba, której obowiązki wymagają stałej obecności w określonym miejscu, bezpośredniej obsługi, pracy przy urządzeniach znajdujących się w zakładzie albo wykonywania czynności, których nie da się przenieść poza siedzibę firmy.
Jeżeli praca zdalna została uzgodniona w trakcie zatrudnienia, pracodawca nie może dowolnie nakazać rodzicowi dziecka do 4 lat powrotu do pracy stacjonarnej. Może wystąpić z takim wnioskiem, gdy dalsze wykonywanie pracy zdalnej nie jest możliwe ze względu na rodzaj pracy lub organizację pracy.
Elastyczna organizacja pracy dla rodziców dzieci do 8 lat
Rodzic wychowujący dziecko do ukończenia 8. roku życia może złożyć wniosek o elastyczną organizację pracy. Jedną z jej form jest praca zdalna, ale przepisy pozwalają także wnioskować o inne rozwiązania:
Elastyczna organizacja pracy może obejmować:
- pracę zdalną
- system przerywanego czasu pracy
- system skróconego tygodnia pracy
- indywidualny rozkład czasu pracy
- różne godziny rozpoczynania pracy
- przedziałowy system rozpoczynania pracy
- przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy
- obniżenie wymiaru czasu pracy
W tym trybie pracodawca nie ma obowiązku zaakceptowania wybranego rozwiązania. Rozpatruje wniosek, biorąc pod uwagę przyczynę i termin wskazane przez pracownika, a także potrzeby i możliwości pracodawcy, organizację pracy, rodzaj pracy oraz konieczność zapewnienia normalnego toku pracy.
Wniosek trzeba uzasadnić. Należy wskazać dane dziecka, przyczynę korzystania z elastycznej organizacji pracy, planowany termin rozpoczęcia i zakończenia oraz wybraną formę organizacji pracy. Pracodawca może odmówić, zaproponować inny termin albo uwzględnić wniosek w całości. W każdym przypadku powinien przekazać informację wraz z uzasadnieniem w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.
Jak złożyć wniosek?
Procedura zależy od wybranej podstawy prawnej, ale w obu przypadkach wniosek można złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej. Przygotowanie dokumentu powinno obejmować następujące kroki:
- Wybierz podstawę prawną – art. 6719 Kodeksu pracy dotyczy dziecka do 4 lat, a art. 1881 elastycznej organizacji pracy dla dziecka do 8 lat.
- Opisz żądany sposób pracy – wskaż, czy chodzi o pracę zdalną całkowitą, hybrydową albo inną formę elastycznej organizacji.
- Zachowaj wymagany termin – wniosek o elastyczną organizację pracy składa się co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z niej. Przy wniosku o pracę zdalną z art. 6719 Kodeks pracy nie wskazuje takiego minimalnego terminu, ale należy uwzględnić czas potrzebny na organizację pracy.
- Dołącz wymagane informacje – przy elastycznej organizacji pracy podaj imię, nazwisko i datę urodzenia dziecka, przyczynę wniosku, termin rozpoczęcia i zakończenia oraz wybraną formę pracy.
- Oczekuj na odpowiedź – pracodawca powinien przekazać informację o uwzględnieniu wniosku, odmowie albo innym możliwym terminie w ciągu 7 dni.
Jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni i spełniają warunki do skorzystania z elastycznej organizacji pracy, powinni uwzględnić, że z tego uprawnienia w danym zakresie może korzystać tylko jedno z nich. Nie należy też mylić opisanych trybów z pracą zdalną okazjonalną, która przysługuje na odrębnych zasadach i obejmuje maksymalnie 24 dni w roku kalendarzowym.
Co wynika z odmowy pracodawcy?
Odmowa nie może być pozbawiona uzasadnienia. W przypadku dziecka do 4 lat pracodawca musi wykazać, że przeszkodą jest rodzaj pracy albo organizacja pracy. Przy dziecku do 8 lat ocena jest szersza, ponieważ uwzględnia także potrzeby i możliwości pracodawcy oraz normalny tok pracy.
Samo złożenie wniosku o pracę zdalną albo elastyczną organizację pracy nie może być powodem wypowiedzenia umowy, rozwiązania jej bez wypowiedzenia ani działań zmierzających do zakończenia zatrudnienia. Pracownik powinien przechowywać wniosek i odpowiedź pracodawcy, zwłaszcza gdy uzasadnienie odmowy jest ogólne lub nie odnosi się do rodzaju albo organizacji pracy.
Rodzic dziecka do 4 lat ma więc silniejszą ochronę niż rodzic dziecka do 8 lat. W pierwszym przypadku pracodawca musi uwzględnić wniosek, jeśli praca może być wykonywana zdalnie i pozwala na to organizacja pracy. W drugim przypadku pracodawca analizuje wniosek szerzej i może odmówić, jeżeli przemawiają za tym realne potrzeby lub możliwości zakładu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego uprawnień pracowniczych warto skonsultować dokumenty z prawnikiem lub Państwową Inspekcją Pracy.
